|
Istnieje wiele wskazówek dotyczących prawidłowego ustawienia zespołów głośnikowych. Niektóre z nich są wymaganiami podstawowymi i uniwersalnymi dla wszystkich lub przeważającej części zespołów głośnikowych, inne dotyczą określonych rodzajów, specyficznych konstrukcji, jeszcze inne wynikają z indywidualnych, czasami bardzo odosobnionych opinii producentów i ekspertów.
Głośniki
główne (Lewy, Centralny, Prawy)
Wszystkie trzy zespoły głośnikowe muszą znajdować się w jednakowej odległości od słuchacza. W związku z tym głośnik centralny musi być trochę przesunięty w kierunku przedniej ściany względem głośników lewego i prawego (patrz: rysunek z prawej). Obecnie, wzmacniacze z systemami dźwięku dookólnego maja funkcję pozycjonowania źródła dźwięku z kanału centralnego, tak aby wirtualnie wyrównać odległość od głośnika centralnego do słuchacza w stosunku do lewego i prawego głośnika. Jednak ja nie polecałbym stosowania tej funkcji ponieważ zazwyczaj ustawienie głośnika centralnego w odpowiedniej odległości nie jest problemem, więc po co modyfikować elektronicznie sygnał skoro można to zrobić naturalnie oddalając kolumnę. Mamy wtedy pewność że nie wnosimy w kanał dodatkowych zniekształceń.
|
Ponadto głośniki (kolumny) powinny być umieszczone na tej samej wysokości, głównie chodzi tu o głośniki wysokotonowe i średniotonowe w kolumnach (najczęściej tak, aby głośnik wysokotonowy znajdował się na wysokości uszu słuchacza) w takim samym położeniu względem słuchacza (pod tym samym kątem), zalecanym przez producenta, i wynikającym z cech konstrukcyjnych zespołów głośnikowych (najczęściej w pozycji pionowej, czyli tak, że poszczególne głośniki zespołu znajdują się jeden nad drugim). Zobacz przykład na poniższym rysunku.
|
Przed zespołami głośnikowymi nie mogą znajdować się żadne
przeszkody utrudniające dotarcie fali dźwiękowej do słuchacza; w bezpośredniej
bliskości nie powinny znajdować się duże gładkie powierzchnie odbijające
ani ostre krawędzie powodujące dyfrakcje. Zwracając uwagę na
przeszkody stojące przed i obok zespołów głośnikowych, należy wziąć
pod uwagę różny sposób rozprzestrzeniania się fal różnych częstotliwości.
Fale niskich częstotliwości są bardzo długie i rozchodzą się
wszechkierunkowo; nie jest dla nich przeszkodą stojący metr przed głośnikiem
niskotonowym fragment np. wersalki czy stolik. Jeżeli więc z pozycji
siedzącego słuchacza nie widzimy głośnika niskotonowego (trójdrożnego
zespołu głośnikowego), nie jest to powód do alarmu. Na pewno musimy
widzieć źródło częstotliwości średnich i wysokich (czyli w
przypadku dwudrożnych zespołów głośnikowych - obydwa głośniki).
Bliskie powierzchnie odbijające mogą poważnie zaburzyć charakterystykę
w zakresie częstotliwości średnich i wysokich. Również ostre krawędzie
(np. krawędź półki, na której nieszczęśliwie postawiliśmy małe
zespoły głośnikowe) powodują szkodliwe dyfrakcje fal.
W zależności od konstrukcji i cech zespołów głośnikowych należy
umieścić je w odpowiedniej odległości od ścian pomieszczenia.
Występuje tutaj dość duże zróżnicowanie wskazówek, zależnych nie
tylko od cech zespołów głośnikowych i warunków akustycznych
pomieszczenia, ale i od żądanych rezultatów akustycznych (zmieniając
położenie zespołów głośnikowych względem ścian, możemy w dużym
stopniu zmieniać charakter brzmienia).
Oddalanie od ścian sprzyja uzyskaniu obszerniejszej stereofonii, dźwięku
bardziej przestrzennego i lekkiego. Duża odległość od tylnej ściany
jest najczęściej niezbędnym warunkiem prawidłowego funkcjonowania
zespołów głośnikowych o bipolarnych (np. niektóre kolumny firmy Mirage) charakterystykach kierunkowych. Odpowiedniego odsunięcia wymagają
też zespoły z otworem bassreflex umieszczonym na tylnej ściance, ale...
Przesunięcie do ścian zwiększa natężenie niskich częstotliwości
(poprzez zwiększenie rezystancji promieniowania), dając w rezultacie dźwięk
potężniejszy i cięższy. Głośnik niskotonowy promieniujący w sąsiedztwie
jednej płaszczyzny odbijającej (np. podłogi), w porównaniu do głośnika
oddalonego od powierzchni odbijających, da zysk 3 dB w zakresie niskich
częstotliwości (dwa razy większe natężenie). Sąsiedztwo dwóch płaszczyzn
- zwykle podłogi i tylnej ściany - 6 dB (cztery razy więcej),
umieszczenie w narożniku (sąsiedztwo trzech płaszczyzn) - 9 dB (8 razy
więcej). Są zespoły głośnikowe konstruowane specjalnie pod kątem
ustawienia blisko ścian (np. Naim). Generalnie ustawienie blisko ściany
lepiej tolerują zespoły głośnikowe z obudowami zamkniętymi, ale nie
jest to ścisłą regułą. Nie jest również ścisłą regułą, że
kolumny bass-reflex z otworem na przedniej ściance lepiej znoszą
przysuwanie do ścian niż konstrukcje z bassreflexem z tyłu. Zresztą,
dla uzyskania najlepszych rezultatów, większość zespołów głośnikowych
(a dokładnie - ich przednie ścianki) powinny być odsunięte od tylnej
ściany pomieszczenia na odległość co najmniej 1 m, bez względu na to,
gdzie znajduje się bass-reflex. Przy spełnieniu tego warunku problem
otworu z tyłu obudowy praktycznie przestaje istnieć. Pamiętajmy również,
że praktycznie każdy bass-reflex, bez żadnego ryzyka, możemy
eksperymentalnie zamknąć (np. mocno zgniecioną gąbką poliuretanową)
i wypróbować działanie obudowy zamkniętej. W wielu warunkach może to
dać bardzo dobre rezultaty, nie wiążące się z jakimkolwiek ryzykiem
uszkodzenia zespołów głośnikowych.
Jeżeli w celu zwiększenia ciśnienia niskich częstotliwości zbliżamy
zespoły głośnikowe do ścian, lepiej jest zbliżać je bardziej w
kierunku ściany tylnej niż ścian bocznych. Odległość minimum 0,5 m
od ścian bocznych powinna być zawsze zachowana. Jeżeli zbliżamy się
do tej granicy, dobrze jest wytłumić ścianę przed głośnikiem, czyli
tam, gdzie odbijałaby się fala biegnąca dalej do słuchacza.
Ponieważ idealna panorama stereofoniczna może powstać tylko w warunkach
idealnej symetrii elektrycznej i akustycznej, więc nasuwa się wniosek,
że zespoły głośnikowe powinny być ustawione w takich samych odległościach
od ścian bocznych. Jednak wielu ekspertów zaleca zróżnicowanie tych
odległości - ponieważ nie możemy i tak osiągnąć ideału, decydujemy
się na pewne kompromisy - tym razem zaburzamy symetrię, aby rozbić i uśrednić
rezonanse pomieszczenia.
Odbicia i rezonanse pochodzące z lewej strony będą miały inny rozkład
niż odbicia i rezonanse z prawej strony, co może nieco zaszkodzić
stereofonii, ale pomóc ogólnemu zrównoważeniu tonalnemu. Z tego samego
powodu należy unikać sytuacji, gdy odległość od słuchacza do tylnej
ściany pomieszczenia (za słuchaczem} jest równa odległości od zespołów
głośnikowych do ściany przedniej (za głośnikami), zwłaszcza jeżeli
ściany te pozostają słabo wytłumione - aby droga fali po odbiciu od ściany
tylnej nie była równa drodze po odbiciu od ściany przedniej.
Szerokość rozstawienia zespołów głośnikowych jest uzależniona od możliwej
odległości od słuchacza. Najczęściej zalecane jest zachowanie odległości
między zespołami głośnikowymi nie większej niż ich odległości od słuchacza.
Zbyt wąsko rozstawione zespoły głośnikowe nie przedstawią efektownych
rozmiarów sceny dźwiękowej, stłoczą pozorne źródła dźwięków na
małej przestrzeni. O ile w zwykłej stereofonii (bez centralnego kanału)
nie zaleca się zbyt szerokiego rozstawiania zespołów głośnikowych, o
tyle w systemach kinowych dzięki zastosowaniu kanału centralnego możemy
sobie pozwolić na szersze rozstawienie lewej i prawej kolumny bez
ujemnego skutku pustej sceny dźwiękowej dokładnie między kolumnami.
Małe zespoły głośnikowe najlepiej ustawić na specjalnych, stabilnych
podstawkach, a duże zespoły głośnikowe najlepiej ustawić wraz ze
specjalnymi kolcami, będącymi najczęściej na wyposażeniu.
Podstawki, kolce, stożki, absorbery to już elementy z pogranicza
dziedzin ustawiania zespołów głośnikowych i peryferii systemu Hi-Fi. Użycie
podstawek gwarantuje nam, że głośniki znajdują się nie tylko na
stabilnej podstawie, ale przede wszystkim na jednakowej wysokości. Należy
zadbać, aby zarówno w przypadku kolców podstawek, jak i kolców
wolnostojących zespołów głośnikowych były one wyregulowane i
wszystkie miały kontakt z podłożem.
Aranżacja akustyczna pomieszczenia i ustawienie w nim głośników to w
dużej mierze kwestia eksperymentów. Każdy umeblowany pokój mieszkalny
stanowi wraz z systemem Hi-Fi indywidualny przypadek akustyczny. Gdy
dodamy do tego indywidualizm upodobań słuchacza, jasne się stanie, że
powyższe wskazówki wytyczają tylko ogólne kierunki działań.
Tutaj dobre ustawienie głośników polega na jak największym wykorzystaniu odbić fali od ścian, tak aby dźwięk dochodził zewsząd. Jest to ważne szczególnie kiedy posiadamy głośniki podłączone do dekodera Dolby Surround Pro Logic. Najlepiej użyć wtedy tzw. głośników dipolowych używanych w systemie THX. Jeśli takie głośniki posiadasz to opis ich umieszczenia znajdziesz tutaj. Jeśli masz zwykłe kolumny wtedy trzeba sporo eksperymentować z ich ustawieniem, tak aby otrzymać najlepsze efekty. Tutaj najgorszą rzeczą jaką można zrobić to skierować głośniki w stronę słuchacza. Takie ustawienie jest nie do przyjęcia i nie daje żadnego efektu. Najlepiej umieścić je około pół metra powyżej uszu słuchacza i skierować np. ku górze tak aby fale akustyczne mogły się odbijać od sufitu lub ścian bocznych. Często ludzie ustawiają głośniki całkowicie z tyłu kierując je do przodu prosto w ucho słuchacza. Należy się wystrzegać takich ustawień. Być może wielu z was powie że przecież w kinie głośniki są skierowane dokładnie w słuchaczy i efekt jest znakomity. Tak, ale w kinie tych głośników jest zazwyczaj ok. 20 dzięki czemu nie jesteśmy w stanie dokładnie określić z których głośników dobiega jakiś dźwięk. W kinie domowym mamy tylko dwa głośniki surround i dlatego muszą być ustawione inaczej aby dały taki efekt jak w kinie.
O umiejscowieniu subwoofera można przeczytać w sekcji THX, lub klikając tutaj.
Radek Poznańczyk
Źródło: www.audio.com.pl