Istnieje wiele wskazówek dotyczących prawidłowego ustawienia zespołów głośnikowych. Niektóre z nich są wymaganiami podstawowymi i uniwersalnymi dla wszystkich lub przeważającej części zespołów głośnikowych, inne dotyczą określonych rodzajów, specyficznych konstrukcji, jeszcze inne wynikają z indywidualnych, czasami bardzo odosobnionych opinii producentów i ekspertów.

Podstawowe warunki prawidłowego ustawienia zespołów głośnikowych (dotyczy dwóch głośników L i P)

1. Obydwa zespoły głośnikowe muszą znajdować się w jednakowej odległości od słuchacza (położenie słuchacza i głośników wyznacza wówczas trójkąt równoramienny).

Spełnienie tego warunku jest absolutnie konieczne dla prawidłowego odbioru stereofonicznego. Regulatory zrównoważenia kanałów, w które wyposażona jest większość wzmacniaczy, nie są zdolne do skompensowania skutków różnicy w odległości zespołów głośnikowych od słuchacza, jako że regulują jedynie natężenie dźwięku, a z powodu różnic w odległościach powstają również różnice fazowe sygnałów (odbiór stereofoniczny opiera się na percepcji odpowiednich relacji natężeniowych i fazowych między sygnałami obydwu kanałów). Np. różnica w odległości wynosząca jedynie 17 cm powoduje, że sygnał o częstotliwości 1 kHz, biegnący z lewego i z prawego kanału - w tej samej fazie w samym źródle - do słuchacza dociera w przeciwfazie (17cm to połowa długości fali 1 kHz). Na skutek powstających w pomieszczeniu odbić do słuchacza dociera nie tylko fala biegnąca bezpośrednio, stąd też w takim przypadku nie zaobserwujemy całkowitego wygaszenia dźwięku w miejscu odsłuchu, ale zakłócenie będzie wyraźne nie wystąpi pożądana lokalizacja pozornego źródła dźwięku między zespołami głośnikowymi (pożądana w tym konkretnym przypadku, gdy sygnały w obydwu kanałach były identyczne pod względem częstotliwości, natężenia i fazy).

2. Zespoły głośnikowe muszą być umieszczone na takiej samej wysokości (najczęściej tak, aby głośnik wysokotonowy znajdował się na wysokości uszu słuchacza), w takim samym położeniu względem słuchacza (pod tym samym kątem), zalecanym przez producenta, i wynikającym z cech konstrukcyjnych zespołów głośnikowych (najczęściej w pozycji pionowej, czyli tak, że poszczególne głośniki zespołu znajdują się jeden nad drugim).

Warunek ten ma kilka składników. Umieszczenie zespołów głośnikowych na takiej samej wysokości jest niezbędne, aby uzyskać panoramę stereofoniczną w naturalny sposób rozciągniętą w poziomie; umieszczenie na wysokości uszu (słuchacza siedzącego - najczęściej) daje efekt sceny dźwiękowej ze źródłami na naturalnej, "fizjologicznej" wysokości (możemy być bliżej złudzenia, że znajduje się przed nami pianino, perkusja czy wokalista, niż gdyby dźwięk docierał do nas z podłogi lub spod sufitu). Ponadto, charakterystyka (kierunkowa) promieniowania zespołu głośnikowego jest najczęściej taka, że optymalne brzmienie (najlepszą charakterystykę natężeniowo - częstotliwościową) uzyskujemy na osi wyprowadzonej prostopadle z powierzchni przedniej ścianki, na wysokości głośnika wysokotonowego.
Zaburzenie charakterystyki jest najczęściej większe, gdy przemieszczamy się w płaszczyźnie pionowej względem pionowo ustawionego zespołu głośnikowego (zmieniamy wówczas relację odległości naszych uszu od poszczególnych głośników zespołu , co prowadzi do dużych zmian fazowych, mających konsekwencje w przebiegu charakterystyki natężeniowo - częstotliwościowej), mniejsze, gdy w płaszczyźnie poziomej.

Zwykle zależy nam, aby bez dużej degradacji dźwięku móc przemieszczać się w płaszczyźnie poziomej względem zespołów głośnikowych, nie zaś aby słuchać ich na stojąco lub na leżąco. Jeśli jednak zachodzi nietypowy (i niepożądany) przypadek umieszczenia zespołów głośnikowych np. znacznie powyżej słuchacza, ze skierowaniem ich osi głównej powyżej (np. zespoły głośnikowe leżą na półce z książkami na wysokości 1 ,5 m, czyli pół metra powyżej uszu słuchacza), to może się zdarzyć, że lepsze brzmienie uzyskamy, ustawiając zespoły głośnikowe w poziomie.
Wracając do pożądanego, klasycznego ustawienia - na odpowiedniej wysokości, można podjąć eksperymenty z ukierunkowaniem zespołów głośnikowych; nie zawsze muszą być zwrócone swoimi osiami główny- ` mi wprost w miejsce odsłuchowe, nieraz lepsze rezultaty uzyskuje się, gdy osie są niemal równoległe (przechodzą po bokach słuchacza) lub gdy przecinają się przed słuchaczem (zespoły głośnikowe zwrócone do środka). Eksperymenty takie dają różne rezultaty w zakresie przestrzenności dźwięku, jak i charakterystyki tonalnej. Np. gdy przy zespołach głośnikowych skierowanych bezpośrednio w stronę słuchacza dźwięk jest zbyt jaskrawy i cienki (za dużo wysokich tonów), to zejście z głównej osi promieniowana głośnika wysokotonowego powinno dać spokojniejszą, bardziej równomierną charakterystykę. Gdy w takim przypadku boczne ściany są mocno wytłumione, lepiej jest skierować osie równolegle, gdy wytłumione są słabo - skierować do wewnątrz i przeciąć przed miejscem odsłuchowym (unikamy zbyt dużego udziału fal odbitych od bocznych ścian). Optymalny sposób skierowania zespołów głośnikowych wiąże się z ich pozycją względem ścian. Bliskość tylnej ściany zwiększa natężenie niskich częstotliwości, i wówczas - najczęściej - należy zespoły głośnikowe skierować bezpośrednio w miejsce odsłuchowe, aby dla osiągnięcia równowagi wykorzystać najlepsze promieniowanie wysokich częstotliwości na osi głównej zespołu. Kiedy zespoły głośnikowe są odsunięte od ścian, wówczas natężenie niskich częstotliwości jest mniejsze i optymalne brzmienie najpewniej uzyskamy przy ustawieniu równoległym.

Jak już wyżej wspomniano, zmiany w charakterystyce tonalnej możemy również osiągać zmieniając kąt odsłuchu w płaszczyźnie pionowej. Należy to czynić bardzo ostrożnie, uważnie obserwując zachodzące różnice w brzmieniu. Czasami niewielkie zmiany w położeniu mogą dawać zaskakujące rezultaty (np. w przypadku zespołów głośnikowych ze zwrotnicami pierwszego rzędu). Zespoły głośnikowe mają najczęściej niesymetryczne charakterystyki kierunkowe w płaszczyźnie pionowej - jednym z zabiegów jest odwrócenie małego, dwudrożnego zespołu głośnikowego "do góry nogami" i kontynuowanie eksperymentów w takiej pozycji. Najczęściej producenci zakładają, że odsłuch odbywać się będzie na osi lub kilkadziesiąt stopni powyżej, i przede wszystkim w tym zakresie dążą do dobrych charakterystyk kierunkowych w płaszczyźnie pionowej. Jeżeli nasze zwyczaje spędzania wolnego czasu skłaniają nas do zajmowania pozycji leżącej, to właśnie odwrócenie głośników może być pożądane.
W każdym wypadku zespoły głośnikowe powinny być umieszczone w pełni symetrycznie - pod tym samym kątem względem słuchacza, aby fale (promieniowane bezpośrednio) od obydwu głośników były opisane taką samą charakterystyką natężeniowo - fazową (która jest różna dla różnych kątów odsłuchu).

3. Przed zespołami głośnikowymi nie mogą znajdować się żadne przeszkody utrudniające dotarcie fali dźwiękowej do słuchacza; w bezpośredniej bliskości nie powinny znajdować się duże gładkie powierzchnie odbijające ani ostre krawędzie powodujące dyfrakcje.

Zwracając uwagę na przeszkody stojące przed i obok zespołów głośnikowych, należy wziąć pod uwagę różny sposób rozprzestrzeniania się fal różnych częstotliwości. Fale niskich częstotliwości są bardzo długie i rozchodzą się wszechkierunkowo; nie jest dla nich przeszkodą stojący metr przed głośnikiem niskotonowym fragment np. wersalki czy stolik. Jeżeli więc z pozycji siedzącego słuchacza nie widzimy głośnika niskotonowego (trójdrożnego zespołu głośnikowego), nie jest to powód do alarmu. Na pewno musimy widzieć źródło częstotliwości średnich i wysokich (czyli w przypadku dwudrożnych zespołów głośnikowych - obydwa głośniki). Bliskie powierzchnie odbijające mogą poważnie zaburzyć charakterystykę w zakresie częstotliwości średnich i wysokich. Również ostre krawędzie (np. krawędź półki, na której nieszczęśliwie postawiliśmy małe zespoły głośnikowe) powodują szkodliwe dyfrakcje fal.

4. W zależności od konstrukcji i cech zespołów głośnikowych należy umieścić je w odpowiedniej odległości od ścian pomieszczenia.

Występuje tutaj dość duże zróżnicowanie wskazówek, zależnych nie tylko od cech zespołów głośnikowych i warunków akustycznych pomieszczenia, ale i od żądanych rezultatów akustycznych (zmieniając położenie zespołów głośnikowych względem ścian, możemy w dużym stopniu zmieniać charakter brzmienia).
Oddalanie od ścian sprzyja uzyskaniu obszerniejszej stereofonii, dźwięku bardziej przestrzennego i lekkiego. Duża odległość od tylnej ściany jest najczęściej niezbędnym warunkiem prawidłowego funkcjonowania zespołów głośnikowych o bipolarnych (np. niektóre kolumny firmy Mirage) charakterystykach kierunkowych. Odpowiedniego odsunięcia wymagają też zespoły z otworem bassreflex umieszczonym na tylnej ściance, ale...
Przesunięcie do ścian zwiększa natężenie niskich częstotliwości (poprzez zwiększenie rezystancji promieniowania), dając w rezultacie dźwięk potężniejszy i cięższy. Głośnik niskotonowy promieniujący w sąsiedztwie jednej płaszczyzny odbijającej (np. podłogi), w porównaniu do głośnika oddalonego od powierzchni odbijających, da zysk 3 dB w zakresie niskich częstotliwości (dwa razy większe natężenie). Sąsiedztwo dwóch płaszczyzn - zwykle podłogi i tylnej ściany - 6 dB (cztery razy więcej), umieszczenie w narożniku (sąsiedztwo trzech płaszczyzn) - 9 dB (8 razy więcej). Są zespoły głośnikowe konstruowane specjalnie pod kątem ustawienia blisko ścian (np. Naim). Generalnie ustawienie blisko ściany lepiej tolerują zespoły głośnikowe z obudowami zamkniętymi, ale nie jest to ścisłą regułą. Nie jest również ścisłą regułą, że kolumny bass-reflex z otworem na przedniej ściance lepiej znoszą przysuwanie do ścian niż konstrukcje z bassreflexem z tyłu. Zresztą, dla uzyskania najlepszych rezultatów, większość zespołów głośnikowych (a dokładnie - ich przednie ścianki) powinny być odsunięte od tylnej ściany pomieszczenia na odległość co najmniej 1 m, bez względu na to, gdzie znajduje się bass-reflex. Przy spełnieniu tego warunku problem otworu z tyłu obudowy praktycznie przestaje istnieć. Pamiętajmy również, że praktycznie każdy bass-reflex, bez żadnego ryzyka, możemy eksperymentalnie zamknąć (np. mocno zgniecioną gąbką poliuretanową) i wypróbować działanie obudowy zamkniętej. W wielu warunkach może to dać bardzo dobre rezultaty, nie wiążące się z jakimkolwiek ryzykiem uszkodzenia zespołów głośnikowych.
Jeżeli w celu zwiększenia ciśnienia niskich częstotliwości zbliżamy zespoły głośnikowe do ścian, lepiej jest zbliżać je bardziej w kierunku ściany tylnej niż ścian bocznych. Odległość minimum 0,5 m od ścian bocznych powinna być zawsze zachowana. Jeżeli zbliżamy się do tej granicy, dobrze jest wytłumić ścianę przed głośnikiem, czyli tam, gdzie odbijałaby się fala biegnąca dalej do słuchacza.
Ponieważ idealna panorama stereofoniczna może powstać tylko w warunkach idealnej symetrii elektrycznej i akustycznej, więc nasuwa się wniosek, że zespoły głośnikowe powinny być ustawione w takich samych odległościach od ścian bocznych. Jednak wielu ekspertów zaleca zróżnicowanie tych odległości - ponieważ nie możemy i tak osiągnąć ideału, decydujemy się na pewne kompromisy - tym razem zaburzamy symetrię, aby rozbić i uśrednić rezonanse pomieszczenia.
Odbicia i rezonanse pochodzące z lewej strony będą miały inny rozkład niż odbicia i rezonanse z prawej strony, co może nieco zaszkodzić stereofonii, ale pomóc ogólnemu zrównoważeniu tonalnemu. Z tego samego powodu należy unikać sytuacji, gdy odległość od słuchacza do tylnej ściany pomieszczenia (za słuchaczem} jest równa odległości od zespołów głośnikowych do ściany przedniej (za głośnikami), zwłaszcza jeżeli ściany te pozostają słabo wytłumione - aby droga fali po odbiciu od ściany tylnej nie była równa drodze po odbiciu od ściany przedniej.

5. Szerokość rozstawienia zespołów głośnikowych jest uzależniona od możliwej odległości od słuchacza. Najczęściej zalecane jest zachowanie odległości między zespołami głośnikowymi nie większej niż ich odległości od słuchacza.

Szeroko rozstawione zespoły głośnikowe nie są gwarancją uzyskania dobrej panoramy stereofonicznej. Zbyt szerokie rozstawienie względem zbyt blisko usadowionego słuchacza spowoduje utratę spójności i naturalności panoramy stereofonicznej. Wydarzenia dźwiękowe będą rozgrywały się po bokach, plan centralny będzie trudny do uchwycenia lub będzie postawiony zbyt blisko słuchacza. Zbyt wąsko rozstawione zespoły głośnikowe nie przedstawią efektownych rozmiarów sceny dźwiękowej, stłoczą pozorne źródła dźwięków na małej przestrzeni, muzycy będą siedzieć "jeden na drugim". Konieczne jest znalezienie "złotego środka", którym najczęściej jest trójkąt równoboczny lub równoramienny, w którym podstawa wyznaczona przez odległość między głośnikami jest do 30% krótsza od boku wyznaczonego przez pozycję zespołu głośnikowego i słuchacza. Są jednak egzotyczne zalecenia renomowanych producentów (np. Audio Physic), udowadniające przewagę bardzo szerokiego rozstawienia zespołów głośnikowych (wiążą się one z procedurą precyzyjnego określania położenia zespołów głośnikowych względem ścian; niestety, trudno zalecenia te realizować z wymaganą dokładnością w realiach wielofunkcyjnego pomieszczenia mieszkalnego, a nie w warunkach pomieszczenia przeznaczonego wyłącznie do odsłuchu).

6. Małe zespoły głośnikowe najlepiej ustawić na specjalnych, stabilnych podstawkach, a duże zespoły głośnikowe najlepiej ustawić wraz ze specjalnymi kolcami, będącymi najczęściej na wyposażeniu.

Podstawki, kolce, stożki, absorbery to już elementy z pogranicza dziedzin ustawiania zespołów głośnikowych i peryferii systemu Hi-Fi. Użycie podstawek gwarantuje nam, że głośniki znajdują się nie tylko na stabilnej podstawie, ale przede wszystkim na jednakowej wysokości. Należy zadbać, aby zarówno w przypadku kolców podstawek, jak i kolców wolnostojących zespołów głośnikowych były one wyregulowane i wszystkie miały kontakt z podłożem.
Aranżacja akustyczna pomieszczenia i ustawienie w nim głośników to w dużej mierze kwestia eksperymentów. Każdy umeblowany pokój mieszkalny stanowi wraz z systemem Hi-Fi indywidualny przypadek akustyczny. Gdy dodamy do tego indywidualizm upodobań słuchacza, jasne się stanie, że powyższe wskazówki wytyczają tylko ogólne kierunki działań.

Prawidłowe ustawienie głośników: centralnego oraz surround

Głośnik centralny

Idealna pozycja głośnika centralnego jest nad lub jeszcze lepiej pod ekranem telewizora. Ponadto musi być ulokowany dokładnie w środku pomiędzy głośnikami lewym i prawy. Ważne jest to, aby wszystkie trzy główne głośniki (L,C,P) były jednakowo oddalone od słuchacza (widza). W związku z tym głośnik centralny musi być trochę przesunięty w kierunku przedniej ściany względem głośników lewego i prawego (patrz: rysunek poniżej). Głośniki (kolumny) powinny być umieszczone na jednakowym poziomie, głownie chodzi tu o głośniki wysokotonowe i średniotonowe w kolumnach (zobacz przykład na poniższym rysunku).

Zobacz też punkt drugi podstawowych warunków prawidłowego ustawienia zespołów głośnikowych.

Jest jeszcze jedna kwestia dotycząca rozstawu głośników lewego i prawego z uwzględnieniem głośnika centralnego. Jedni twierdzą, że kąt alfa (patrz: rysunek poniżej) powinien wynosić 30° inni mówią że 45°. Ja bym się raczej przychylił do tej drugiej wartości, aczkolwiek wszystko zależy od rodzaju głośników i oczywiście od rozmiarów pokoju.

Można też eksperymentować z ustawieniem, aby uzyskać jak najlepszy efekt. Należy jednak pamiętać o podstawowych warunkach prawidłowego ustawienia zespołów głośnikowych,(szczególnie punkt piąty) które są wymienione na początku tej strony.

Jeśli chcesz się dowiedzieć jak wygląda sprawa z głośnikami głównymi w systemie THX to kliknij tutaj.

Głośniki surround

Jeśli jest to możliwe najlepiej zawiesić głośniki na bocznych ścianach pokoju około pół metra powyżej głowy słuchacza.

Jeśli takie ustawienie nie jest możliwe można spróbować innych konfiguracji które przedstawiono na poniższych rysunkach.

Powyższe rysunki są jednocześnie wskazówkami w jaki sposób można eksperymentować z głośnikami surround w celu uzyskania jak najlepszych efektów.

Możesz również przeczytać informacje o głośnikach surround w systemie THX

Subwoofer

O umiejscowieniu subwoofera można przeczytać w sekcji THX, lub klikając tutaj.